Η Επικίνδυνη Μεταβίβαση της Επικαρπίας των Εθνικών Μνημείων μας σε Ανώνυμη Εταιρεία ιδιωτικού Δικαίου

 

Η Επικίνδυνη Μεταβίβαση της Επικαρπίας των Εθνικών Μνημείων μας σε Ανώνυμη Εταιρεία ιδιωτικού Δικαίου

Της Ιουστίνης Φραγκούλη-Αργύρη

Το νέο νομοσχέδιο για την ίδρυση Ανώνυμης Εταιρείας Ιδιωτικού Δικαίου στο Υπουργείο Πολιτισμού, με αντικείμενο τη «διαχείριση» των αρχαιολογικών θησαυρών της χώρας, συνιστά μια θεσμική εκτροπή που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Πίσω από τον τεχνοκρατικό μανδύα της «ευελιξίας» και της «αποτελεσματικότητας», κρύβεται μια βαθιά μεταβολή στη σχέση του κράτους με την πολιτιστική του κληρονομιά.

1. Η κρίσιμη νομική αντιστοιχία: ψιλή κυριότητα στο Δημόσιο – επικαρπία σε ιδιώτες

Το νομοσχέδιο υποδηλώνει ότι το Δημόσιο «διατηρεί την ψιλή κυριότητα» των μνημείων. Αλλά η ουσία βρίσκεται αλλού: η «επικαρπία» – δηλαδή η χρήση, η εκμετάλλευση, η απόλαυση των ωφελημάτων – παραχωρείται σε μια Ανώνυμη Εταιρεία Ιδιωτικού Δικαίου με διοικητικό συμβούλιο που δεν είναι γνωστό ούτε ως σύνθεση ούτε ως διαδικασία επιλογής.

Στο αστικό δίκαιο, η ψιλή κυριότητα χωρίς επικαρπία είναι ένα κενό κέλυφος. Ο έχων την ψιλή κυριότητα δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει, να αξιοποιήσει, να αποφασίσει, να εισπράξει, να διαχειριστεί. Όλα αυτά ανήκουν στον επικαρπωτή.

Με απλά λόγια: Το κράτος κρατάει το τίτλο, αλλά χάνει την ουσία.

2. Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι “περιουσιακό στοιχείο” προς εκμετάλλευση

Τα μνημεία, οι αρχαιολογικοί χώροι, τα μουσεία, οι συλλογές δεν είναι εμπορεύσιμα αγαθά. Δεν είναι ακίνητα προς αξιοποίηση. Δεν είναι brand προς πώληση.

Είναι δημόσιο αγαθό, συνταγματικά κατοχυρωμένο, με ειδικό καθεστώς προστασίας. Η μεταφορά της διαχείρισής τους σε μια Α.Ε. ιδιωτικού δικαίου, με άγνωστο Δ.Σ., συνιστά αποδόμηση της συνταγματικής υποχρέωσης του κράτους να τα προστατεύει άμεσα και αδιαμεσολάβητα.

3. Η αδιαφάνεια ως θεσμικός κίνδυνος

Ποιοι θα απαρτίζουν το διοικητικό συμβούλιο; Με ποια κριτήρια; Με ποιες δεσμεύσεις; Με ποιες σχέσεις με την αγορά, με ιδιωτικά συμφέροντα, με διεθνείς ομίλους πολιτιστικής διαχείρισης;

Η απουσία σαφούς πλαισίου επιλογής και ελέγχου δημιουργεί ένα θεσμικό σκοτάδι. Και το σκοτάδι είναι ο χειρότερος εχθρός της πολιτιστικής κληρονομιάς.

4. Η μετατροπή των μνημείων σε “πόρους”

Η επικαρπία επιτρέπει:

• εκμετάλλευση χώρων για εκδηλώσεις
• εμπορικές χρήσεις
• παραχώρηση υπηρεσιών
• τιμολογιακές πολιτικές
• συμβάσεις με τρίτους
• branding και licensing

Όλα αυτά μπορούν να γίνουν χωρίς ουσιαστικό κρατικό έλεγχο, εφόσον η εταιρεία λειτουργεί με τους κανόνες της αγοράς και όχι με τους κανόνες του δημοσίου συμφέροντος.

5. Η ιστορική μνήμη δεν ιδιωτικοποιείται

Η πολιτιστική κληρονομιά είναι η συλλογική μας ταυτότητα. Δεν μπορεί να τεθεί υπό το καθεστώς μιας εταιρικής επικαρπίας. Δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο διαπραγμάτευσης, εμπορικής στρατηγικής ή επενδυτικού σχεδιασμού.

Η μεταβίβαση της επικαρπίας των μνημείων σε ιδιωτική εταιρεία, ακόμη κι αν το Δημόσιο κρατάει την ψιλή κυριότητα, συνιστά έμμεση ιδιωτικοποίηση της πολιτιστικής μας μνήμης.

6. Το νομοσχέδιο πρέπει να αποσυρθεί

Η ίδρυση μιας τέτοιας εταιρείας δεν ενισχύει την προστασία των μνημείων. Την αποδυναμώνει. Δεν εκσυγχρονίζει τη διαχείριση. Την εμπορευματοποιεί. Δεν θωρακίζει την πολιτιστική κληρονομιά. Τη μετατρέπει σε “πόρο” προς αξιοποίηση.

Η πολιτιστική μας κληρονομιά δεν είναι αντικείμενο εταιρικής επικαρπίας. Είναι το παρελθόν και το μέλλον του έθνους. Και η υπαρξιακή αυτή σχέση δεν εκχωρείται, δεν παραχωρείται, δεν είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης!

 

 

 

Αποχαιρετιστήριο για τον Αρχιεπίσκοπο Σωτήριο

 Αποχαιρετιστήριο για τον Αρχιεπίσκοπο Σωτήριο

Της Ιουστίνης Φραγκούλη-Αργύρη

Υπάρχουν άνθρωποι που τους θωρείς μακρόθεν όσα χρόνια κι αν περάσουν. Που δεν σε πλησιάζουν, που κρατούν την ανέκφραστη μάσκα της εξουσίας. Ο Αρχιεπίσκοπος Καναδά Σωτήριος δεν ήταν απ΄αυτούς. Παρά την κορυφή στην οποία βρισκόταν επί πέντε δεκαετίες παρέμενε το μικρό αγόρι που περπατούσε ξυπόλυτο για το σχολείο εκεί στο απομακρυσμένο χωριό της Άρτας που γεννήθηκε, καθώς η οικογένειά του ήταν πολυμελής και δεν υπήρχαν τα μέσα για σπουδές . Ήταν εκείνο το παιδί που μπήκε στο εκκλησαστικό οικοτροφείο του Αγρινίου στο γυμνάσιο και κατευθύνθηκε στις θεολογικές σπουδές, χαράσσοντας ηγετική πορεία.

Ο Αρχιεπίσκοπος Σωτήριος υπήρξε σημαντικό πρόσωπο στη ζωή μου: όχι μόνο ως εκκλησιαστικός ηγέτης, αλλά ως άνθρωπος που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην προσωπική και δημοσιογραφική μου  διαδρομή στον Καναδά.

Η σχέση μας χτίστηκε αργά, με τον χρόνο και με τις στιγμές. Δεν ήταν ποτέ μια σχέση τυπική, ούτε περιορισμένη στα πρωτόκολλα της Εκκλησίας. Ήταν μια σχέση που γεννήθηκε πρώτα μέσα από την εμπιστοσύνη (ήξερε ότι εγώ ως κόρη ιερέως ποτέ δεν θα πρόδιδα την Εκκλησία) αλλά και μέσα από ατέρμονες συζητήσεις, από εκείνες τις μικρές και μεγάλες εξομολογήσεις που ένας άνθρωπος επιτρέπει μόνο σε όσους νιώθει δικούς του. Στις δύσκολες περιόδους της ζωής του, όταν το βάρος της ευθύνης γινόταν πιο βαρύ από τον θώκο, μου άνοιγε την καρδιά του. Μιλούσε για τις αγωνίες του, για τις πληγές που δεν φαίνονται πίσω από τα άμφια, για τις άδικες επιθέσεις που είχε δεχθεί, για τις νύχτες που η προσευχή ήταν το μόνο στήριγμα. Αυτές οι στιγμές δεν ήταν απλώς συνομιλίες· ήταν μαθήματα ανθρωπιάς.

Θυμάμαι το μεγάλο ταξίδι μας ανά τον Καναδά, συνοδεύοντας τον Πατριάρχη, καθώς ήμουν ανταποκρίτρια του Αθηναίκού Πρακτορείου και η μόνη δημοσιογράφος από τον Καναδά που έκανε ρεπορτάζ για το Πατριαρχικό ταξίδι.

Ήταν ένα ταξίδι που δεν έμοιαζε με κανένα άλλο: οι ατελείωτες ώρες στους δρόμους, οι συναντήσεις με τις κοινότητες, οι κουβέντες που άρχιζαν επίσημες και κατέληγαν προσωπικές. Εκεί, μέσα στην απεραντοσύνη του καναδικού τοπίου, ο Σωτήριος φανερωνόταν όχι μόνο ως ποιμενάρχης αλλά ως άνθρωπος που κουβαλούσε ιστορίες, μνήμες, ευθύνες και όνειρα. Ήταν ένας συνοδοιπόρος που μιλούσε με τη σοβαρότητα του ιεράρχη, αλλά και με την απλότητα ενός φίλου που εμπιστεύεται.

Από τις πιο τρυφερές εικόνες που κρατώ είναι ο αγιασμός στο σπίτι μου στο Μόντρεαλ συνοδεία του παπα-Νικόλα της Παναγίτσας. Μπήκε μέσα όχι σαν Αρχιεπίσκοπος, αλλά σαν πατέρας. Η παρουσία του γέμισε τον χώρο με μια γαλήνη που δεν ξεχνιέται. Κι όταν είδε τον γιο μου, τον Αλέξανδρο, η έκφρασή του άλλαξε· μια αδυναμία, σχεδόν παιδική, φώτισε το πρόσωπό του. Τον αγκάλιαζε με μια τρυφερότητα που δεν ήταν τυπική, αλλά βαθιά ανθρώπινη. Εκείνη η στιγμή ήταν για μένα η απόδειξη ότι η αγάπη του δεν ήταν επιφανειακή· ήταν αυθεντική, άμεση, ανεπιτήδευτη.

Και ύστερα, τα πρωινά μας στο Μόντρεαλ, Πολλές φορές τον φιλοξενούσαμε στο διαμέρισμα για πρωινό (πάντα σεμνός και λιτοδίατος)  και η κουβέντα που ξεκινούσε πάντα απλά, ξεδιπλωνόταν σε μια ανθρώπινη ενδοσκόπηση. Μιλούσαμε για τα εκκλησιαστικά, για τις κοινότητες, για τις δυσκολίες, αλλά και για τις μικρές χαρές της καθημερινότητας. Ήταν στιγμές που έμοιαζαν με ανάσα μέσα στην ένταση της ζωής. Στιγμές που έδειχναν ότι πίσω από τον τίτλο υπήρχε ένας άνθρωπος που ήξερε να ακούει, να γελά, να προβληματίζεται, να νοιάζεται.

Ανεξίτηλη θα μείνει στη μνήμη μου και η υποδοχή του πατέρα μου, του ιερέως Νικολάου Φραγκούλη, στην Αρχιεπισκοπή Καναδά, όταν ανελήφθη εις ουρανούς η μητέρα μου. Ο Σωτήριος τον δέχθηκε με σεβασμό, με τιμή, με εκείνη την υιική συμπεριφορά που χαρακτήριζε τις πιο αυθεντικές στιγμές του. Ήταν μια συνάντηση δύο γενεών, δύο ανθρώπων της Εκκλησίας, που μιλούσαν όχι μόνο με λόγια αλλά με βλέμματα γεμάτα εκτίμηση. Εκείνη η εικόνα θα με συνοδεύει για πάντα, το πρωινό στην αρχιεπισκοπική κατοικία,η περιήγηση, η όμορφη ανθρώπινη πλευρά του.

Και βέβαια, δεν μπορώ να παραλείψω τις διαφωνίες  μας. Ήταν έντονες, ζωντανές, συχνά παθιασμένες — ιδίως πάνω στα θέματα των αστικών κοινοτήτων. Διαφωνήσαμε, αντιπαρατεθήκαμε, υπερασπιστήκαμε ο καθένας τις θέσεις του. Αλλά ποτέ δεν χάθηκε ο σεβασμός. Ποτέ δεν χάθηκε η αγάπη για την Ομογένεια που ήταν ο κοινός μας παρονομαστής. Αυτές οι συγκρούσεις δεν μας απομάκρυναν· μας έφεραν πιο κοντά. Γιατί ήταν αληθινές. Γιατί ήταν καρπός ενδιαφέροντος και ευθύνης.

Σήμερα, καθώς ο Αρχιεπίσκοπος Σωτήριος αποχωρεί από τον εκκλησιαστικό θρόνο που υπηρέτησε με αφοσίωση επί εξήντα τέσσερα ολόκληρα χρόνια, δεν αποχωρεί από τις καρδιές μας. Αντίθετα, η παρουσία του μένει εκεί, σαν μια μόνιμη εγγραφή στη μνήμη της κοινότητάς μας, σαν μια φωτεινή γραμμή που διατρέχει τις δεκαετίες και συνδέει γενιές ανθρώπων που βρήκαν σε εκείνον έναν ποιμένα, έναν καθοδηγητή, έναν άνθρωπο που ήξερε να στέκεται δίπλα τους.

Για μένα, για την οικογένειά μου, για την κοινότητά μας, ο Σωτήριος θα παραμείνει πάντοτε ο ιερωμένος που περπάτησε δίπλα μας όχι μόνο στις επίσημες στιγμές, αλλά και στις πιο ανθρώπινες. Ήταν εκείνος που μας άκουσε με προσοχή όταν είχαμε ανάγκη να μιλήσουμε, που μας μάλωσε όταν χρειαζόταν — όχι από αυστηρότητα, αλλά από ενδιαφέρον. Ήταν εκείνος που μας αγκάλιασε στις δύσκολες στιγμές, με εκείνη τη σιωπηλή δύναμη που δεν χρειάζεται λόγια για να γίνει αισθητή.

Η αποχώρησή του δεν είναι απλώς η λήξη μιας θητείας· είναι η ολοκλήρωση ενός κύκλου που σημάδεψε την Ελληνορθόδοξη Εκκλησία του Καναδά. Η παρουσία του υπήρξε δώρο — ένα δώρο που δεν μετριέται με χρόνια, αλλά με στιγμές. Με τις συναντήσεις, τις εξομολογήσεις, τις συμβουλές, τις σιωπές, τις προσευχές. Με όλα εκείνα τα μικρά και μεγάλα που συνθέτουν μια ζωή αφιερωμένη στον Θεό και στους ανθρώπους.

Για όσα μοιραστήκαμε, για όσα ζήσαμε, για όσα με δίδαξε, τον ευχαριστώ. Τον ευχαριστώ όχι μόνο ως Αρχιεπίσκοπο, αλλά ως άνθρωπο που άφησε μέσα μου ένα ίχνος ανεξίτηλο.